Circa 2,4 miljoen Nederlanders hebben chronische lage rugklachten, soms zeer ernstig. Wat kan helpen, is anders leren denken over de pijn. Petra Siemonsma promoveerde op onderzoek naar de door haar ontwikkelde Cognitieve Educatie. Wat blijkt: als mensen onjuiste gedachten over hun rugprobleem kwijtraken, gaan ze beter functioneren.

Bij Cognitieve Educatie draait het om ziektepercepties: gedachten die een patiënt heeft over zijn aandoening. Kern van de behandeling is het opsporen van disfunctionele - niet helpende of biomedisch onjuiste - percepties, het ontkrachten daarvan en het vinden van alternatieve percepties.

Veel chronische rugklachten hebben geen aanwijsbare medische oorzaak. Het zou bijvoorbeeld zo kunnen zijn dat de klachten ontstaan doordat spieren in de rug voortdurend in een kramp schieten; dat is medisch niet vast te stellen. Er is dan geen bezwaar tegen bukken, zwaar tillen of sporten, maar door hun klachten denken mensen vaak dat dit niet goed is voor hun rug. Ze gaan hierdoor minder en slechter bewegen, en kunnen in een vicieuze cirkel komen van minder doen en minder kunnen. Dit kan diep ingrijpen in hun dagelijks leven.

Logisch redeneren

Cognitieve Educatie is onderzocht bij Reade in Amsterdam. Fysiotherapeuten en ergotherapeuten gaven de poliklinische behandeling, die bestaat uit tien tot veertien gesprekken van een uur. Uitgaand van een Socratische dialoog wordt de patiënt via vragen naar het inzicht geleid dat bepaalde ziektepercepties niet kloppen. Met nieuw inzicht in de klachten wordt gewerkt aan het hervatten van activiteiten, maar praten en logisch redeneren vormen de kern van de behandeling.

156 mensen die op de wachtlijst stonden voor pijnrevalidatie namen deel aan de studie. Tweederde van de deelnemers werd behandeld en de rest bleef op de wachtlijst staan. Voor en na de behandeling werden beide groepen gemeten. Daarbij bleek dat de mensen die behandeld waren duidelijk meer fysieke activiteiten deden, en dat zelf ook als verbetering opmerkten. Degenen die niet waren behandeld deden nauwelijks meer activiteiten en merkten zelf ook geen verschil.


Belangrijke informatie

Onderzocht werd ook bij welke patiënten de behandeling het meest effectief is. Dit bleken mensen te zijn die op een rationele en systematische manier hun problemen oplossen. Dit is belangrijke informatie, omdat het behandelaars kan helpen om te beslissen welke behandeling het beste bij een patiënt past. Op dit moment wordt in de revalidatie veel gewerkt vanuit een medische diagnose en fysieke training. Natuurlijk is er daarbij ook aandacht voor de cognitieve kant. Zo is ACT in opkomst (zie tekst hierboven). Ook andere behandelvormen hebben aantoonbaar hun waarde, maar het zou goed zijn als er meer aandacht kwam voor disfunctionele ziektepercepties als oorzaak van aanhoudende klachten. Dat geldt niet alleen voor rugklachten; aangezien ziektepercepties bij elke aandoening een rol kunnen spelen, ligt een bredere toepassing van Cognitieve Educatie voor de hand.

Petra Siemonsma, wetenschappelijk onderzoeker bij TNO Life Style, Delft. Petra Siemonsma promoveerde in januari bij de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Haar proefschrift is te vinden op http://dare.ubvu.vu.nl, zoeken op naam van de auteur. Contact: petra.siemonsma@tno.nl.

 

Anders leren kijken naar pijn kan ook betekenen: de pijn gaan aanvaarden en ermee leren leven. Precies daarop is ACT gericht, Acceptance and Comittment Therapie. Op dit moment wordt ACT als onderdeel van het Innovatieprogramma Revalidatie breed ingevoerd in de revalidatie.

Mensen met chronische pijnklachten doen vaak vele vruchteloze pogingen om pijn te vermijden of te controleren. Juist door die pogingen blijft de pijn veelal in stand of verergert die. Bij ACT wordt dit inzichtelijk gemaakt en wordt de aandacht verplaatst naar de zaken die iemand waardevol vindt in het leven. Door op zoek te gaan naar zinvolle of prettige activiteiten, kan een negatieve cirkel worden doorbroken.