Professionele musici hebben vaak last van klachten als pijn, stijfheid of tintelingen door het bespelen van een muziekinstrument. Uit onderzoek blijkt dat twee derde van studenten aan het conservatorium zulke klachten heeft. Revalidatie biedt verlichting. ‘Maar preventie is nodig om de pijn vóór te zijn. Daarom is ook een cultuuromslag nodig in de muziekwereld. Afzien moet de norm niet zijn.’

Pijnklachten kunnen voor musici verregaande gevolgen hebben en moeten dus serieus worden genomen, waarschuwt revalidatiearts Vera Baadjou. ‘De klachten kunnen uiteenlopen van een kort pijntje tot een ontsteking of chronische pijn, waardoor professionele musici hun plezier kunnen verliezen in hun werk en soms zelfs moeten stoppen. Bedenk eens wat dat betekent als muziek je identiteit is, je léven.’

Als student geneeskunde ontdekte Vera Baadjou de Kunstenpoli bij MUMC+ in Maastricht. Die kliniek was door revalidatiearts Marjon van Eijsden in de jaren ’90 opgezet voor musici en andere kunstenaars. Vera Baadjou ging er kijken en raakte geïntrigeerd. ‘Zelf bespeel ik als amateur muzikant een blaasinstrument en daardoor begrijp ik de problematiek van musici wel.’ In haar afstudeerproject besteedde ze aandacht aan musiceren en energieverbruik en begin dit jaar is ze gepromoveerd op pijnklachten bij musici.

Onderzoek
Uit haar in 2011 gelanceerde promotieonderzoek op vijf conservatoria onder 170 muziekstudenten blijkt dat 67 procent klachten ervaart. Risicofactoren zijn nog niet exact bekend, maar -verkeerdehouding wordt gezien als een mogelijke factor, naast bijvoorbeeld angst en stress. Het effect werd onderzocht van een musiceerhouding volgens oefentherapie Mensendieck/methode Samama. Ook werd gekeken naar het effect van een programma over houding, gecombineerd met psychosociale educatie. Een andere (controle) groep kreeg een 10.000 stappen loopprogramma aangeboden. De onderzoekster: ‘Na afloop hadden de deelnemers aan beide programma’s minder pijnklachten, ook op langere termijn. Maar de muziekstudenten die alleen het stappenprogramma hadden gevolgd gaven aan dat ze de psychosociale informatie hadden gemist. Zij hadden dus ook behoefte aan meer kennis over lichamelijke en psychologische invloeden.’

‘De oefentherapeute komt naar het conservatorium’
Judith Soumillion (21), als harpiste bezig aan haar master aan het conservatorium van Maastricht, had al jaren last van haar rug. Het was niet zo erg dat ze niet ‘door’ kon met haar normale leven. Maar afgelopen september, aan het begin van haar nieuwe studiejaar, kreeg ze zoveel last, ook van haar armen en handen, dat ze hulp zocht. Op het conservatorium lagen folders over revalidatiemogelijkheden. Via Vera Baadjou, revalidatiearts bij Expertisecentrum Pijn en Revalidatie bij Adelante kwam ze terecht bij een oefentherapeute, Irene Jansen. ‘Ik was echt op zoek naar iemand die gespecialiseerd was in muzikanten en Irene is dat. Zij heeft zelf aan het conservatorium gestudeerd, speelt hobo en begrijpt wat er nodig is als je langdurig en intensief een instrument bespeelt.’

Tips en oefeningen
De musica heeft inmiddels vijf sessies met de oefentherapeute achter de rug. Heel fijn vindt ze het dat die daarvoor speciaal naar het conservatorium komt, want zo’n grote harp is niet makkelijk te vervoeren. Door Irenes observaties heeft Judith al veel geleerd. ‘Door teveel spanning tijdens het spelen zat ik niet in de beste houding. Ik bleek overbodige bewegingen te maken die de spieren overbelasten. Daar heb ik tips voor gekregen, en veel oefeningen om bepaalde spieren te versterken en andere juist te ontzien. Want sommige spieren waren te sterk, andere te zwak.’

De aanpak heeft al geholpen, zegt de harpiste. Het gaat beter en ze heeft minder pijn. Ook de Alexander Techniek heeft daaraan bijgedragen. ‘Daar heb ik ook een paar sessies van gehad, en ik wil er graag mee verder. Die oefeningen helpen om gewoon te ontspannen en dat is fijn, ook als psychologische ondersteuning. Want voor een musicus speelt spanning een rol. Bij mij neemt die toe als ik op moet treden voor publiek of examen moet doen. Bij gewoon studeren gaat het beter.’

‘Je harp klinkt ook anders’
Judith zegt dat ze ook moest wennen aan het echt toepassen van de nieuwe houding, aan het bewust worden én blijven van de keuzes die je hebt om een bepaalde beweging uit te voeren. ‘Want je moet tijdens het musiceren al aan zoveel andere dingen denken. En er speelt meer mee. Het gaat niet alleen om het fysieke. Je houding en stand van je handen hebben ook uitwerking op de klánk van een harp. Door een andere stand resoneert het instrument anders. Maar het is heel moeilijk om tegen je lichaam te zeggen: ontspan! Het hangt af van het moment, en van wat er verder gaande is in je dagelijkse leven, hoe goed dat lukt.’ Judith Soumillion zegt dat het ook daarom fijn is dat ze zelf naar behoefte contact kan opnemen voor een sessie met de oefentherapeute.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

‘Medische wereld en conservatoria moeten samenwerken’
Vera Baadjou is nu met een internationaal team begonnen aan vervolgonderzoek, onder meer naar hoe een cultuuromslag kan worden ingezet. ‘Voor gezondheid van de musicus komt meer aandacht, maar het staat op veel conservatoria nog lang niet voorop. De focus is zo mooi mogelijk musiceren. Maar musici zouden begeleid moeten worden zoals sporters en topsporters, want ze hebben hetzelfde doel. Atleten willen die gouden medaille, musici de beste voorstel- ling. Voor topsporters is het logisch en algemeen geaccepteerd dat ze worden begeleid door een team van (para)medici. Samenwerking tussen de medische wereld en conservatoria wat betreft gezondheidsbeleid is van groot belang om de gezondheid van beroepsmusici te kunnen verbeteren.’

Diverse centra in ons land zien de noodzaak van pijnbehandeling bij musici. Zo heeft Revalidatiecentrum Friesland behandelmogelijkheden voor musici, en het Medisch Centrum voor Dansers en Musici (MCDM) in Den Haag. Adelante, locatie MUMC+ in Maastricht waaraan Vera Baadjou als revalidatiearts is verbonden, heeft op het Expertisecentrum Pijn en Revalidatie ook voor musici een multidisciplinair team: een KNO-arts, orthopeed, fysiotherapeut, psycholoog, mensendieck oefentherapeut. Zij is zelf als revalidatiearts voorzitter van dit team.

Alarmsignalen
Vera Baadjou geeft ook lezingen op conservatoria, onder meer om muziekstudenten bewust te maken hoe het lichaam werkt tijdens musiceren, zoals de longen bij het bespelen van een blaasinstrument. ‘We behandelen ook pijnsignalen, wanneer je wel of niet door kunt spelen, wat de alarmsignalen zijn. Ook hoe je omgaat met druk en angst. We proberen met onze informatie eveneens docenten te bereiken, want zíj zijn het rolmodel. Afzien bij musiceren moet de norm niet meer zijn.’ Tijdens de revalidatie krijgen de musici onder andere spierversterkende oefeningen, ontspanningsoefeningen en andere tips: over hoe ze hun oefenprogramma kunnen aanpassen bijvoorbeeld, door geselecteerd te repeteren. En zo toch doelen te bereiken, maar overbelasting vóór te zijn.

Bekijk hier de video van onderzoek naar revalidatie voor musici: